calque
Định nghĩa
- Danh từ:
- Từ mượn dịch thuật: "Calque" là một từ hoặc cụm từ được đưa vào một ngôn ngữ bằng cách dịch nguyên văn từng thành phần của một từ hoặc cụm từ từ ngôn ngữ khác. Đây là một hình thức vay mượn ngôn ngữ, nhưng thay vì giữ nguyên hình thức gốc, người dùng dịch trực tiếp các yếu tố cấu thành.
- Ví dụ: "superman" là một calque từ tiếng Đức "Übermensch" (trong đó "super" dịch "über" và "man" dịch "Mensch").
Ví dụ sử dụng
- Danh từ:
- The English phrase “skyscraper” is a calque of the French “gratte-ciel.” (Cụm từ tiếng Anh "skyscraper" là một calque từ tiếng Pháp "gratte-ciel.")
- Many calques exist in Vietnamese, such as “máy tính” (computer), which is a calque from Chinese. (Nhiều calque tồn tại trong tiếng Việt, chẳng hạn như "máy tính" (computer), là một calque từ tiếng Trung.)
Các cách sử dụng nâng cao
"to calque" (động từ): hành động tạo ra một calque.
- Linguists often calque terms when translating technical concepts. (Các nhà ngôn ngữ học thường tạo calque khi dịch các khái niệm kỹ thuật.)
Phân biệt với "loanword": Calque khác với "từ vay mượn" (loanword) vì loanword giữ nguyên hình thức gốc (ví dụ: "sushi" từ tiếng Nhật), trong khi calque dịch từng phần.
Biến thể và từ gần giống
- Calquing (danh từ): quá trình tạo calque.
- Calquing is a common phenomenon in language contact. (Quá trình tạo calque là một hiện tượng phổ biến trong tiếp xúc ngôn ngữ.)
- Loan translation (danh từ): đồng nghĩa với calque, chỉ việc dịch từng bộ phận.
Từ đồng nghĩa
- Loan translation: dịch vay mượn (thuật ngữ thay thế).
- Translation borrowing: vay mượn dịch thuật.
Các cụm từ liên quan
- Semantic calque: calque ngữ nghĩa, khi nghĩa của từ được dịch nhưng hình thức không hoàn toàn giống.
- “Flea market” is a semantic calque from French “marché aux puces.” ("Chợ trời" là một calque ngữ nghĩa từ tiếng Pháp "marché aux puces.")
Thành ngữ liên quan
- Không có thành ngữ phổ biến trực tiếp liên quan đến "calque", nhưng thuật ngữ này thường xuất hiện trong ngữ cảnh ngôn ngữ học và dịch thuật.