chay

Thân thiện

Một người phụ nữ đang ăn một bữa cơm chay với đậu phụ và rau củ.

Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Loài cây thân gỗ cùng họ với mít, quả có múi, ăn được: "Chay" là tên một loại cây, thường dùng rễ để ăn với trầu.
   • Lễ cúng theo nghi thức Phật giáo để cầu siêu cho linh hồn người đã khuất: "Chay" chỉ một buổi lễ, thường kéo dài nhiều ngày, nhằm mục đích cầu nguyện cho vong linh.

2. Tính từ:

   • Thuộc về việc ăn uống không sử dụng thịt, cá và các sản phẩm từ động vật: Dùng để mô tả đồ ăn, bữa ăn hoặc chế độ ăn kiêng các loại thịt.
   • Không có phân bón (trong canh tác): Chỉ việc trồng trọt, cấy cày mà không sử dụng phân để bón cho cây.
   • Không có thí nghiệm, minh họa (trong giảng dạy): Chỉ cách dạy học chủ yếu dựa trên lý thuyết, thiếu phần thực hành hoặc minh họa cụ thể.

3. Trạng từ (thường dùng trong khẩu ngữ):

   • Một cách suông, không có ăn uống thịnh soạn đi kèm: Dùng để chỉ một sự kiện, buổi họp mặt chỉ có phần "hội" mà không có phần "tiệc".

Ví dụ sử dụng

• Danh từ (cây):

  • Rễ cây chay băm nhỏ ăn với trầu rất thơm.
  • Quả chay chín có vị chua, dùng nấu canh rất ngon.

• Danh từ (lễ cúng):

  • Gia đình tổ chức làm chay ba ngày để cầu siêu cho cụ ông.
  • Lễ chay thường được cử hành tại chùa.

• Tính từ (ăn uống):

  • Nhà bà ấy ăn chay trường từ nhiều năm nay.
  • Tiệm này chuyên bán các món chay rất ngon.

• Tính từ (canh tác):

  • Vụ này cấy chay nên lúa không được tốt.
  • Trồng rau chay thì năng suất thấp hơn.

• Tính từ (giảng dạy):

  • Thầy giáo dạy chay môn Hóa khiến học sinh khó hiểu.
  • Không có phòng thí nghiệm, đành phải dạy chay vậy.

• Trạng từ:

  • Cuộc họp chiều nay chỉ họp chay thôi, không có liên hoan.
  • Đi chầu hát chay, về nhà lại phải tự nấu cơm.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Ăn chay nằm mộng": Thành ngữ chỉ việc tu hành, ăn ở thanh tịnh.

  • Cụ bà đã ăn chay nằm mộng tại cửa Phật từ lâu.

• "Chay tịnh": Tính từ chỉ sự thanh khiết, không ô uế, thường dùng trong tôn giáo hoặc đời sống tinh thần.

  • Tấm lòng chay tịnh hướng về Phật pháp.

Biến thể và từ liên quan

• Chay tịnh (tính từ): Trong sạch, thanh khiết (về mặt tinh thần, tôn giáo).
• Chay lạt (tính từ): Chỉ đồ ăn chay đơn giản, thanh đạm; cũng có thể ví cuộc sống nghèo khó, thiếu thốn.
  • Bữa cơm chay lạt chỉ có rau luộc và tương.
• Đồ chay (danh từ): Chỉ chung các loại thực phẩm, món ăn chay.

Từ đồng nghĩa/Gần nghĩa

• Thanh đạm (tính từ): Chỉ cách ăn uống đơn giản, ít dầu mỡ, thịt cá (nghĩa rộng hơn "chay").
• Trai giới (danh từ/động từ): Chỉ việc ăn chay và giữ gìn các điều răn theo phong tục, tôn giáo.
• Lễ trai đàn (danh từ): Cụm từ chỉ nghi lễ cúng chay, cầu siêu.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• Ăn mặn nói ngay hơn ăn chay nói dối: Nhấn mạnh sự trung thực quan trọng hơn hình thức bên ngoài (như việc ăn chay). Người ăn mặn mà ngay thẳng còn hơn người ăn chay mà gian dối.
• Chay thờ, chay cúng: Chỉ việc ăn chay với mục đích thờ cúng, thể hiện lòng thành kính.

Học thuật

1. 1 dt. Loài cây cùng họ với mít, quả có múi, ăn được: Rễ chay dùng để ăn trầu.
2. 2 dt. Lễ cúng Phật để cầu cho linh hồn người chết được siêu độ: Làm chay bảy bữa tạ lòng Vân Tiên (LVT). // tt, trgt. 1. Nói ăn không dùng thịt, cá và các chế phẩm từ thịt, cá: Ăn mặn nói ngay hơn ăn chay nói dối 2. Nói cấy không có phân: Cấy chay 3. Nói dạy học không có thí nghiệm: Dạy chay 4. Suông, không có ăn uống (thtục): Chầu hát chay.