chăng

Thân thiện

Một con nhện chăng tơ giữa hai cành cây.

Định nghĩa

1. Động từ (đgt.):

   • Kéo dài ra, giăng ra: Hành động làm cho một vật (như dây, lưới, vải) được căng hoặc trải dài ra giữa hai điểm hoặc trên một khoảng không gian.
   • Ghi chú: "chăng" với nghĩa này đồng nghĩa và có thể thay thế bằng "giăng".

2. Trợ từ (trt.) / Phó từ (trgt.):

   • Có... không, phải... không: Dùng để tạo thành câu hỏi nghi vấn, hỏi về khả năng, sự tồn tại hoặc tính đúng đắn của một điều gì đó.
   • Chẳng lẽ, hay là, có phải: Dùng để diễn tả sự suy đoán, nghi ngờ hoặc băn khoăn.

Ví dụ sử dụng

• Động từ:

  • Người thợ đang chăng dây điện qua đường. (Người thợ đang kéo dài sợi dây điện qua đường.)
  • Nhện chăng tơ khắp góc nhà bỏ hoang. (Nhện giăng tơ khắp góc nhà bỏ hoang.)

• Trợ từ / Phó từ:

  • Trời mưa to thế này, chăng anh ấy không đến nữa? (Trời mưa to thế này, chẳng lẽ anh ấy không đến nữa?)
  • "Thuyền ơi, có nhớ bến chăng?" (Thuyền ơi, có nhớ bến không?) - (Ca dao)
  • Việc này ta làm thế chăng? (Việc này ta làm thế có được không?)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Chăng hay chớ": Một cách nói cổ, diễn tả sự tùy tiện, qua loa, không có kế hoạch rõ ràng, tương đương với "thế nào cũng được", "đại khái vậy thôi".

  • Công việc cứ làm chăng hay chớ thì không thể nào thành công được. (Công việc cứ làm qua loa đại khái thì không thể nào thành công được.)

• "Chăng" trong văn học cổ: Thường được dùng với tần suất cao trong thơ ca, văn học trung đại để tạo nhịp điệu và sắc thái nghi vấn, hoài cổ.

  • "Hỡi ai, ai có đau lòng chăng ai?" (Hỡi ai, ai có đau lòng không ai?) - (Phan Bội Châu)

Biến thể và từ gần giống

• Giăng (động từ): Từ đồng nghĩa phổ biến hơn với nghĩa động từ của "chăng". Ví dụ:
• Căng (động từ): Có nghĩa tương tự nhưng nhấn mạnh vào việc làm cho thẳng và căng ra do lực kéo hai đầu. Ví dụ:
• Phải chăng (cụm trợ từ): Dùng để hỏi hoặc thể hiện sự nghi ngờ, suy đoán. Ví dụ:

Từ đồng nghĩa

• (Với nghĩa động từ): Giăng, căng, bắc, kéo.
• (Với nghĩa trợ từ): Có... không, phải... không, nhỉ, ư, à.

Các cụm từ (phrasal verbs) liên quan

• Chăng lưới: Hành động giăng tấm lưới ra để bắt cá, chim hoặc với mục đích khác.
  • Ngư dân chăng lưới đánh cá trên sông.
• Chăng bẫy: Giăng ra hoặc đặt một cái bẫy.
  • Thợ săn chăng bẫy trong rừng.

Thành ngữ liên quan

• Nghe lõm câu được câu chăng: Nghe trộm được một cách không đầy đủ, lúc nghe được lúc không. Hàm ý chỉ việc tiếp nhận thông tin không trọn vẹn, dễ dẫn đến hiểu lầm.
  • Đừng nghe lõm câu được câu chăng rồi vội kết luận.

Học thuật

1. 1 đgt. (cn. dăng) Kéo dài ra: Đền vũ tạ nhện chăng cửa mốc (CgO).
2. 2 trgt. Có hay không: Hỡi ai, ai có đau lòng chăng ai? (PhBChàu).