Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Chi thứ ba trong mười hai địa chi: "Dần" là ký hiệu thứ ba trong hệ thống mười hai chi (Tý, Sửu, Dần, Mão...), thường tương ứng với con Hổ và một khoảng thời gian nhất định.

2. Động từ:

   • Đập, giã nhiều lần cho mềm ra: Hành động dùng lực tác động lặp lại lên một vật (như thịt, thuốc) để làm cho nó mềm hoặc nhuyễn ra.
   • Đánh, nện (thông tục): Hành động đánh đập mạnh và nhiều, thường gây đau đớn.

3. Trạng từ / Phó từ:

   • Từ từ, từng ít một, dần dần: Diễn tả một hành động, quá trình xảy ra với tốc độ chậm, liên tục và theo từng bước nhỏ.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:

  • Năm nay là năm Dần. (Chỉ năm theo lịch âm, tương ứng với con giáp Hổ.)
  • Giờ Dần là khoảng từ 3 giờ đến 5 giờ sáng. (Chỉ một khung giờ trong ngày theo cách tính cổ.)

• Động từ (nghĩa đập cho mềm):

  • Trước khi ướp, bà nội thường dần miếng thịt cho thật mềm.
  • Người ta dần vỏ cây thành bột để làm thuốc.

• Động từ (nghĩa đánh đập - thông tục):

  • Thằng bé nghịch quá, bố nó dần cho một trận.
  • Nó bị dần một trận nhừ tử vì tội ăn cắp.

• Trạng từ:

  • Anh ấy đang trả nợ dần cho ngân hàng.
  • Sau trận ốm, sức khỏe của bà cụ hồi phục dần.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Đau như dần" (thành ngữ, thông tục):

  • Nghĩa đen: Cảm giác đau đớn về thể xác như bị đánh đập.
  • Nghĩa bóng: Cảm thấy rất đau lòng, tiếc nuối hoặc khổ sở về tinh thần.

    • Mất chiếc nhẫn cưới, bà ấy đau như dần. (Ý nói rất tiếc nuối.)
    • Nghe tin con hư hỏng, lòng bà đau như dần. (Ý nói rất đau khổ.)

• "Dần dà" (từ láy, trang trọng hơn "dần"):

  • Chỉ sự thay đổi, tiến triển rất chậm rãi, kéo dài.

    • Tình cảm của họ nảy nở dần dà từ những lần gặp gỡ.

Biến thể và từ gần giống

• Dần dần (phó từ): Có nghĩa tương tự "dần", nhấn mạnh hơn tính chất từ từ, tuần tự.
  • Trời dần dần sáng tỏ.
• Dịu dần (cụm động từ): Trở nên dịu đi, giảm dần cường độ.
  • Cơn đau đầu của tôi đã dịu dần.

Từ đồng nghĩa

• Đối với nghĩa động từ (đập mềm): Giã, đập, băm.
• Đối với nghĩa động từ (đánh đập - thông tục): Nện, đánh, thụi, tả tơi.
• Đối với nghĩa trạng từ: Từ từ, từng bước, lần lần, thong thả.

Các cụm từ (phrasal verbs) liên quan

• Dần cho (thông tục): Đánh cho (ai đó).
  • Nó bị dần cho một trận vì tội nói dối.
• Trả dần: Thanh toán khoản nợ theo từng phần nhỏ trong một khoảng thời gian.
  • Khách hàng có thể mua trả góp và trả dần trong 12 tháng.

Thành ngữ liên quan

• "Năm canh khúc ruột như dần cả năm" (Ca dao):
  • Diễn tả nỗi đau khổ, day dứt triền miên, kéo dài như bị hành hạ suốt cả đêm.
• "Công nợ trả dần, cháo nóng húp quanh" (Tục ngữ):
  • Khuyên nên trả nợ từ từ, chậm mà chắc, cũng như ăn cháo nóng phải ăn từ ngoài vào trong cho đỡ bỏng.

1. 1 dt. Kí hiệu thứ ba trong mười hai chi: Tí sửu dần mão Giờ dần: Thời gian từ ba giờ đến sớm mai (cd) Tuổi dần Tuổi một người sinh vào năm dần: Tuổi dần là tuổi cầm tinh con hổ.
2. 2 đgt. 1. Đập nhiều lần để cho mềm ra: Dần miếng thịt bò 2. Đánh thật đau (thtục): Dần cho nó một trận; Năm canh khúc ruột như dần cả năm (cd) đau như dần 1. Tiếc quá: Mất cái đồng hồ, đau như dần 2. Đau khổ về tinh thần: Càng nghe mụ nói, càng đau như dần (K).
3. 3 trgt. Từng ít một; Từng bước một: Công nợ trả dần, cháo nóng húp quanh (tng).