Định nghĩa

1. Tính từ:

   • Có nhiệt độ vừa phải, dễ chịu, không nóng bức: Chỉ trạng thái thời tiết, không khí hoặc cảm giác khi được làm giảm nhiệt.
   • Có tác dụng làm dịu, làm khoan khoái cơ thể: Thường dùng cho đồ ăn, thức uống tạo cảm giác sảng khoái, giải nhiệt.
   • Có ý mỉa mai, châm chọc một cách nhẹ nhàng nhưng sắc sảo: Dùng cho lời nói, nụ cười mang ẩn ý chê bai, giễu cợt.

2. Phó từ:

   • Hụt, thiếu một chút so với mức quy định (thường dùng khi cân đo): Chỉ sự chênh lệch nhỏ về trọng lượng, khối lượng.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ:

  • Sau cơn mưa, không khí trở nên mát mẻ. (Chỉ thời tiết dễ chịu)
  • Uống nước dừa vào mùa hè thấy rất mát. (Chỉ cảm giác giải nhiệt, khoan khoái)
  • Anh ấy chỉ cười mát mà khiến đối phương tức điên. (Chỉ nụ cười châm chọc, mỉa mai)

• Phó từ:

  • Cân bó rau này được chín lạng mát. (Ý nói gần chín lạng nhưng hơi thiếu một chút)

Các cách sử dụng nâng cao

• "mát mặt": cảm thấy hài lòng, vui vẻ và có thể tự hào vì điều gì đó.

  • Con thi đỗ đại học, bố mẹ thấy rất mát mặt với hàng xóm.

• "mát dạ": cảm thấy yên tâm, thanh thản trong lòng.

  • Giải quyết xong công việc, tôi thấy mát dạ hẳn.

• "mát tay": có kỹ năng, kinh nghiệm làm việc gì đó hiệu quả, thuận lợi.

  • Bác thợ này mát tay lắm, sửa cái gì cũng xong.

Biến thể và từ gần giống

• Mát mẻ (tính từ): nhấn mạnh cảm giác mát dễ chịu, thường dùng cho thời tiết.

  • Thời tiết Đà Lạt quanh năm mát mẻ.

• Mát rượi (tính từ): rất mát, tạo cảm giác sảng khoái tức thì.

  • Tắm xong, ngồi quạt cảm thấy mát rượi.

• Mát lòng (tính từ): cảm thấy hài lòng, vui vẻ trong lòng.

  • Nghe lời khuyên chân thành của bạn, tôi thấy mát lòng.

Từ đồng nghĩa

• Dịu: ôn hòa, không gay gắt (về thời tiết, tính khí).
• Mát dịu: kết hợp để nhấn mạnh tính chất dễ chịu.
• Thanh mát: thường dùng cho đồ uống, không khí trong lành.

Từ trái nghĩa

• Nóng: có nhiệt độ cao, gây cảm giác bức bối.
• Nực: nóng bức, oi ả (thời tiết).
• Bức: nóng và khó chịu.

Thành ngữ, cụm từ liên quan

• Ăn của mát, mặt của bền: Thành ngữ khuyên nên sử dụng những thứ tốt, lành mạnh thì sẽ có lợi lâu dài.
• Mát trời ông địa: Thành ngữ chỉ thời tiết rất mát mẻ, dễ chịu.
• Nói mát nói dai: Chỉ thói quen nói những lời châm chọc, mỉa mai một cách lặp đi lặp lại.

1. t. ph. 1. Dịu, hết nóng bức; làm cho dịu hay hết nóng bức: Trời về chiều đã mát; Quạt cho mát. 2. Có tác dụng làm cho khoan khoái dễ chịu như khi đang nóng được ăn hay uống đồ lạnh: Dưa hấu mát. 3. Mỉa mai, khinh hay giận một cách ngọt ngào: Nói mát; Cười mát.
2. t. Hụt một chút so với trọng lượng ghi trên cân: Bơ lạc nặng ba lạng mát, thêm mươi củ vào cho đủ.