Định nghĩa

1. Tính từ:
   • Nết na, dễ bảo, biết nghe lời: Thường dùng để miêu tả trẻ em có tính cách tốt, biết vâng lời người lớn.
   • Khôn và giỏi (cách dùng cũ): Thường dùng để khen ngợi phụ nữ thông minh, tài giỏi và đảm đang.
   • Khéo léo, thuần thục trong lao động: Dùng để chỉ sự thành thạo, điêu luyện khi thực hiện một công việc thủ công hay lao động chân tay.

Ví dụ sử dụng

• Nết na, dễ bảo:

  • Đứa bé rất ngoan, không bao giờ quấy khóc.
  • Bố mẹ luôn dạy con phải ngoan ngoãn và lễ phép.

• Khôn và giỏi (cách dùng cũ):

  • Câu ca dao "Tay không mà nổi cơ đồ mới ngoan" ca ngợi sự khôn ngoan, tài giỏi.
  • Người phụ nữ ấy vừa đẹp người lại vừa ngoan.

• Khéo léo trong lao động:

  • Bà cụ dệt vải ngoan tay lắm.
  • Anh thợ mộc có đôi bàn tay thật ngoan.

Các cách sử dụng nâng cao

• "ngoan ngoãn": Nhấn mạnh đức tính dễ bảo, biết nghe lời, thường dùng cho trẻ em.

  • Cháu bé ở nhà rất ngoan ngoãn, không để bà phải phiền lòng.

• "ở ngoan": Lời dặn dò trẻ em khi người lớn vắng nhà.

  • Mẹ đi chợ một lát, con ở nhà ở ngoan nhé.

Biến thể và từ gần giống

• Ngoan ngoãn (tính từ): Từ láy, nhấn mạnh tính cách tốt, biết vâng lời.
• Ngoan đạo (tính từ): Chỉ sự sùng đạo, sống tốt theo giáo lý tôn giáo (thường là Công giáo).
• Hiền lành (tính từ): Chỉ tính cách hiền hòa, nhẹ nhàng, dễ chịu.
• Vâng lời (động từ): Hành động nghe theo lời dạy bảo.

Từ đồng nghĩa

• Dễ bảo: Dễ dàng nghe theo lời khuyên bảo, dạy dỗ.
• Nết na: Có nếp sống, cử chỉ đứng đắn, nhã nhặn (thường dùng cho phụ nữ).
• Khéo léo: Có kỹ năng, sự khéo tay trong công việc.

Từ trái nghĩa

• Hư: Không ngoan, không biết nghe lời, có những hành vi xấu.
• Bướng bỉnh: Cứng đầu, khó bảo, không chịu nghe lời.
• Vụng về: Thiếu sự khéo léo, thành thạo trong công việc.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Tay không mà nổi cơ đồ mới ngoan" (Ca dao): Câu ca dao ngợi khen, đánh giá cao những người từ hai bàn tay trắng mà dựng nên được sự nghiệp mới thực sự là người tài giỏi, khôn ngoan.
• "Khôn ngoan đá đáp người ngoài / Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau" (Ca dao): Khuyên con người phải biết khôn ngoan, sống hòa thuận với anh em trong nhà.

1. t. 1 Nết na, dễ bảo, biết nghe lời (thường nói về trẻ em). Đứa bé ngoan. 2 (cũ). Khôn và giỏi (thường nói về phụ nữ). Gái ngoan. Nước lã mà vã nên hồ, Tay không mà nổi cơ đồ mới ngoan (cd.). 3 (id.; kết hợp hạn chế). Khéo trong lao động. Cô ấy dệt trông ngoan tay lắm.