Định nghĩa

1. Động từ:

   • Ngừng lại, chấm dứt một hành động, trạng thái hoặc hoạt động nào đó: "Thôi" diễn tả việc dừng hẳn lại, không tiếp tục nữa.
   • Từ bỏ, rời bỏ (một công việc, thói quen, mối quan hệ): "Thôi" còn có nghĩa là chấm dứt sự tham gia hoặc liên hệ với một điều gì đó.

2. Thán từ:

   • Từ dùng để ra lệnh, yêu cầu hoặc khuyên ngăn ai đó dừng lại: "Thôi" được dùng như một tiếng kêu để bảo người khác ngừng ngay việc đang làm.

3. Phó từ:

   • Chỉ, vỏn vẹn, không hơn: "Thôi" nhấn mạnh sự giới hạn, ý "chỉ có thế, là đủ".
   • Thể hiện sự chấp nhận, nhượng bộ hoặc kết thúc một suy nghĩ, thường dịch là "vậy thì... thôi": "Thôi" diễn tả ý "thế là hết", "đành vậy", chấp nhận một kết cục.
   • Rồi sau đó, tiếp nối (trong ca dao, tục ngữ): "Thôi" dùng để nối các hành động xảy ra liên tiếp.

4. Danh từ:

   • Một quãng đường dài: "Thôi" chỉ một đoạn đường đi được liên tục.
   • Một khoảng thời gian khá lâu: "Thôi" chỉ một hồi, một lúc lâu.

5. Động từ (nghĩa khác):

   • Bị phai, loang màu (vải): "Thôi" chỉ hiện tượng màu vải bị ra, dính sang chỗ khác khi bị ẩm ướt.

6. Tính từ:

   • Bị dãn, dài ra (vải the, lụa): "Thôi" mô tả tình trạng vải bị giãn, chùng xuống sau một thời gian sử dụng.

Ví dụ sử dụng

• Động từ (ngừng lại):
  • Anh ấy đã thôi hút thuốc. (Anh ấy đã dừng/ bỏ hẳn việc hút thuốc.)
  • Cô ấy thôi việc ở công ty cũ. (Cô ấy nghỉ việc/ rời bỏ công ty cũ.)
• Thán từ:
  • Thôi! Đừng cãi nhau nữa! (Dừng lại! Ngừng cãi nhau đi!)
• Phó từ (chỉ, vỏn vẹn):
  • Cần thôi hai người là đủ. (Chỉ cần hai người thôi là đủ.)
  • Tôi mới về đến nhà thôi. (Tôi chỉ vừa mới về đến nhà thôi.)
• Phó từ (chấp nhận):
  • Không tìm thấy thì thôi, đừng tiếc. (Không tìm thấy thì thế là hết/ đành vậy, đừng tiếc nuối.)
• Phó từ (tiếp nối - trong ca dao):
  • "Cơm no thôi lại nước, nước thôi lại trầu." (Cơm no rồi sau đó đến nước, nước xong rồi lại đến trầu.)
• Danh từ (quãng đường):
  • Đi một thôi đường mới tới. (Đi một quãng đường dài mới tới nơi.)
• Danh từ (khoảng thời gian):
  • Bị mẹ mắng một thôi. (Bị mẹ mắng một hồi lâu.)
• Động từ (phai màu):
  • Áo đen thôi ra cả chậu nước. (Áo đen bị phai màu ra cả chậu nước.)
• Tính từ (dãn vải):
  • Cái áo the đã thôi mất một phân. (Cái áo the đã bị dãn dài ra mất một phân.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Thôi thôi" (lặp lại): Nhấn mạnh ý khuyên ngăn, yêu cầu dừng lại, hoặc thể hiện sự chán nản, buông xuôi.
  • Thôi thôi, đừng nói nữa! (Thôi đi, đừng nói nữa!)
  • Thôi thôi, cũng đành vậy. (Thôi vậy, cũng đành chịu vậy.)
• "Thôi thì": Dùng để mở đầu một sự lựa chọn, nhượng bộ hoặc quyết định sau cùng.
  • Thôi thì ta cứ đi. (Vậy thì/ Cuối cùng thì ta cứ đi.)
• "Thôi đừng": Cụm từ ra lệnh hoặc van xin ngừng lại.
  • Thôi đừng khóc nữa. (Đừng khóc nữa đi.)

Biến thể và từ gần giống

• Thôi miên (động từ): Đưa ai đó vào trạng thái bị điều khiển ý thức tạm thời. (Lưu ý: Đây là một từ ghép Hán Việt, "thôi" trong từ này có nghĩa gốc là "thúc đẩy", khác với nghĩa phổ biến của từ đơn "thôi").
• Thôi nôi (danh từ): Lễ cúng mừng em bé tròn một tuổi.
• Ngừng (động từ): Tạm dừng hoặc chấm dứt.
• Nghỉ (động từ): Ngừng làm việc, hoạt động để nghỉ ngơi; hoặc nghỉ việc.

Từ đồng nghĩa

• Động từ (ngừng): Dừng, chấm dứt, kết thúc.
• Động từ (từ bỏ): Bỏ, từ bỏ, rời bỏ.
• Phó từ (chỉ): Chỉ, vỏn vẹn, có vậy.
• Thán từ: Dừng, ngừng, im (lặng).

Các cụm từ (phrasal verbs) liên quan

(Trong tiếng Việt, khái niệm "phrasal verb" không phổ biến. Dưới đây là các cụm động từ thông dụng với "thôi") - Thôi việc: Nghỉ việc, chấm dứt hợp đồng lao động. - Anh ta bị thôi việc vì vi phạm nội quy. - Thôi học: Bỏ học, ngừng việc đi học. - Cậu ấy đã thôi học giữa chừng. - Thôi nôi (như trên): Tổ chức lễ thôi nôi. - Gia đình tổ chức thôi nôi cho cháu bé.

Thành ngữ liên quan

• Thôi thế là hết: Thể hiện sự kết thúc, không còn gì để mong đợi nữa.
  • Của cải tiêu tan, thôi thế là hết.
• Biết rồi, khổ lắm, nói mãi (thôi): Thành ngữ châm biếm, diễn tả sự mệt mỏi khi nghe đi nghe lại một điều đã biết. (Từ "thôi" thường được thêm vào cuối cho tự nhiên).
  • Lại bài học đạo đức ấy à? Biết rồi, khổ lắm, nói mãi thôi!

1. I. đg. Ngừng hẳn lại, đình chỉ : Thôi việc ; Nghịch dại, bảo mãi không thôi. II. th. Từ hô bảo ngừng lại : Thôi ! im ngay ! .III. ph. 1. Không quá thể, không có gì hơn nữa : Hai người thôi cũng đủ ; Chỉ cần sức học lớp năm thôi ; Mới đến hôm qua thôi. 2. Từ diễn ý thất vọng, có nghĩa "thế là hết" : Thôi còn chi nữa mà mong (K) . 3. Rồi sau, sau đó : Tôi đã biết tính chồng tôi, Cơm no thì nước, nước thôi lại trầu (cd).
2. d. 1. Quãng đường dài : Chạy một thôi mới đuổi kịp. 2. Hơi lâu: Mắng một thôi.
3. đg. Nói màu lan ra khi bị ẩm hay ướt : Cái khăn thôi đen cả chậu nước.
4. t. Nói the lụa dài ra vì đã dùng lâu : áo the thôi đến một gấu.