Định nghĩa

1. Tính từ:

   • Có tính chất làm tăng cường sức khỏe, bồi bổ cơ thể: Dùng để mô tả thuốc men, thức ăn có tác dụng tăng lực, phục hồi sức khỏe cho toàn thân hoặc một bộ phận cụ thể.

2. Động từ:

   • (Chính quyền) bổ nhiệm, cử vào một chức vụ: Hành động của cơ quan có thẩm quyền trong việc bố trí, phân công ai đó vào một vị trí công tác.
   • Phân bổ, chia đều (khoản tiền, gánh nặng): Việc chia sẻ, phân phối số tiền hoặc nghĩa vụ mà mỗi người trong một nhóm phải đóng góp cho công việc chung.
   • Chẻ, bổ (theo chiều dọc): Hành động dùng lực mạnh (bằng dao, rìu, búa...) để tách, chẻ một vật (như củi, quả cây) thành các phần theo chiều dọc.
   • Quy trách nhiệm, đổ lỗi: Bắt buộc ai đó phải chịu trách nhiệm về một việc xấu mà họ có thể không trực tiếp gây ra.
   • Lao xuống, đâm xuống nhanh và mạnh: Chuyển động nhanh, thẳng đứng từ trên cao xuống thấp (thường dùng cho chim săn mồi, máy bay...).
   • Chạy vội đi, lao đi: Di chuyển rất nhanh và gấp gáp về một hướng nào đó.

3. Trạng từ:

   • Một cách mạnh mẽ, bất ngờ (về sự rơi, ngã, nhảy xuống): Bổ sung ý nghĩa cho động từ chỉ sự rơi, ngã hoặc nhảy xuống một cách mạnh và đột ngột.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ:

  • Mẹ nấu món gà hầm thuốc bắc rất bổ.
  • Sau ốm, anh ấy cần ăn những thức ăn bổ dưỡng.

• Động từ (bổ nhiệm):

  • Anh ta mới được bổ làm Trưởng phòng Kế hoạch.
  • Sau khi tốt nghiệp, cô ấy được bổ về công tác tại địa phương.

• Động từ (phân bổ):

  • Chi phí tổ chức sự kiện sẽ được bổ đều cho các thành viên trong ban.
  • Mỗi hộ dân phải bổ thêm một khoản tiền để sửa chữa đường làng.

• Động từ (chẻ, bổ):

  • Ông ấy đang bổ củi ở sau vườn.
  • Chị ấy bổ quả dưa hấu ra làm tám miếng đều nhau.

• Động từ (quy trách nhiệm):

  • Công việc thất bại, sếp lại bổ hết lỗi cho nhân viên.
  • Đừng có bổ cái tội ấy vào tôi!

• Động từ (lao xuống):

  • Con chim ưng bổ xuống bắt gọn con mồi.
  • Chiếc máy bay bổ nhào xuống mặt biển.

• Động từ (chạy vội):

  • Nghe tin cháy nhà, mọi người bổ ra ngoài xem.
  • Đứa trẻ lạc, cả gia đình bổ đi tìm khắp nơi.

• Trạng từ:

  • Cậu bé trượt chân ngã bổ xuống mương.
  • Nó nhảy bổ từ trên tường xuống đất.

Các cách sử dụng nâng cao

• "bổ vào": thường dùng với nghĩa quy trách nhiệm, đổ lỗi cho ai.

  • Làm ăn thua lỗ, ông chủ lại bổ vào mấy nhân viên mới.

• "bổ nhào": nhấn mạnh động tác lao xuống rất nhanh và mạnh, thường dùng cho máy bay.

  • Chiếc tiêm kích bổ nhào xuống tấn công mục tiêu.

• "bổ sấp bổ ngửa": thành ngữ diễn tả sự vội vã, cuống quýt, chạy hết chỗ này đến chỗ kia.

  • Nghe tin con ốm, chị ấy chạy bổ sấp bổ ngửa đi tìm thuốc.

Biến thể và từ gần giống

• Bồi bổ (động từ): cho ăn uống những thứ có chất dinh dưỡng để tăng sức khỏe.

  • Bác sĩ khuyên nên bồi bổ cho bệnh nhân sau phẫu thuật.

• Bổ nhiệm (động từ): cử, bố trí ai vào một chức vụ (nghĩa chuyên môn, trang trọng hơn "bổ").

  • Thủ tướng đã ký quyết định bổ nhiệm tân Bộ trưởng.

• Bổ sung (động từ): thêm vào cho đầy đủ, hoàn chỉnh hơn.

  • Cần bổ sung thêm ý kiến vào bản báo cáo.

• Bổ cứu (tính từ, ít dùng): có tính chất bổ dưỡng và chữa bệnh (thường nói về thuốc Đông y).

Từ đồng nghĩa

• Bổ nhiệm, bố trí, phân công (với nghĩa cử vào chức vụ).
• Phân chia, chia đều, phân phối (với nghĩa phân bổ tiền nong).
• Chẻ, chém, bửa (với nghĩa dùng lực tách vật).
• Lao, phóng, đâm (với nghĩa di chuyển nhanh xuống dưới).
• Chạy vội, lao đến, phóng đến (với nghĩa di chuyển nhanh về phía trước).

Thành ngữ liên quan

• "Đau đầu như búa bổ": cảm giác đau đầu dữ dội, như có vật gì nặng đập vào đầu.

  • Cả đêm không ngủ được, sáng nay tôi đau đầu như búa bổ.

• "Yêu nhau cau bảy bổ ba, ghét nhau cau bảy bổ ra làm mười" (Ca dao): Khi yêu thì chia sẻ, tiết kiệm (bổ quả cau làm ba); khi ghét thì phung phí, chia nhỏ (bổ ra làm mười). Ý nói tình cảm quyết định cách đối xử.

• "Chạy bổ sấp bổ ngửa": (đã giải thích ở mục trên).

1. 1 tt. Có tính chất làm tăng sức khoẻ cho toàn thân hay một bộ phận nào trong cơ thể: Thuốc bổ huyết, Thức ăn bổ.
2. 2 đgt. Nói chính quyền cử vào một chức vụ gì: Bổ làm giáo viên; Bổ lên Hà-giang.
3. 3 đgt. Phân phối số tiền mỗi người phải đóng trong một công việc chung: Phải bổ thêm mỗi người hai nghìn.
4. 4 đgt. 1. Cắt theo chiều dọc: Yêu nhau cau bảy bổ ba, ghét nhau cau bảy bổ ra làm mười (cd) 2. Chặt mạnh cho vỡ toác ra theo chiều dọc: Bổ củi 3. Bắt buộc phải chịu trách nhiệm: Bọn họ làm hỏng, cấp trên lại bổ vào mình 4. Lao mạnh xuống: Cái diều bổ xuống.
5. 5 đgt. Chạy vội đi: Đứa bé lạc, cả nhà bổ đi tìm.
6. 6 trgt. Nói ngã hay nhảy mạnh xuống: Ngã bổ xuống đất; Nhảy bổ từ trên cây xuống.