Định nghĩa

1. Động từ:
   • Dành riêng ra một phần, để lại một khoảng trống: Hành động cố ý không sử dụng hết, không chiếm hết một không gian hoặc vật chất nào đó, nhằm mục đích cụ thể.
   • Không đụng chạm đến, bỏ qua, tha cho: Hành động cố ý tránh làm phiền, gây hại hoặc phê phán một đối tượng nào đó.
   • Từ bỏ, ngừng hẳn một thói quen xấu hoặc một hành vi tiêu cực: Quyết định không tiếp tục một việc làm có hại cho bản thân hoặc người khác nữa.
   • Không dám lặp lại một hành động (sau khi bị trừng phạt hoặc hậu quả): Rút kinh nghiệm từ một lần bị trừng trị hoặc gánh chịu hậu quả nên không dám tái phạm.

Ví dụ sử dụng

• Dành riêng ra một phần:

  • Xây tường rào phải chừa cổng.
  • Chị ấy chừa phần cơm cho em trai đi học về.

• Không đụng chạm đến:

  • Bài phê bình ấy chẳng chừa một ai.
  • Nó nghịch ngợm, chọc ghẹo không chừa một đứa trẻ nào trong xóm.

• Từ bỏ thói quen xấu:

  • Sau đợt ốm, ông ấy quyết tâm chừa thuốc lá.
  • Nó hứa sẽ chừa cái tật nói dối.

• Không dám lặp lại:

  • Bị ong đốt một lần là chừa, không dám trêu nữa.
  • Lần trước bị phạt nặng, lần sau nó chừa ngay.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Chừa chỗ": dành sẵn một vị trí, một khoảng không.

  • Anh chừa chỗ cho tôi ngồi cạnh nhé.

• "Chừa mặt": không làm mất thể diện, không làm nhục hoặc phê phán trực tiếp ai đó (thường dùng với ý mỉa mai).

  • Phê bình thì phê bình, nhưng cũng nên chừa mặt cho người ta.

• "Chừa lối thoát" / "Chừa đường lui": tạo ra khả năng rút lui, không dồn đối phương vào thế bí.

  • Trong đàm phán, đôi khi cần chừa đường lui cho đối tác.

Biến thể và từ gần giống

• Để dành: (động từ) có nghĩa tương tự "chừa" khi nói về việc dành riêng một phần.
• Kiêng: (động từ) nhấn mạnh việc kiêng khem, tránh không dùng (thức ăn, chất kích thích). "Chừa" thường mang sắc thái quyết liệt hơn sau một hậu quả.
• Bỏ: (động từ) nghĩa rộng hơn, có thể dùng thay thế trong ngữ cảnh "từ bỏ thói quen".

Từ đồng nghĩa

• Dành dụm: để dành, tích trữ.
• Tha: bỏ qua, không trừng phạt (gần nghĩa với "không đụng chạm đến").
• Cai: từ bỏ một chất gây nghiện (như rượu, thuốc).

Các cụm từ liên quan

• Chừa ra: tách riêng ra, dành riêng ra.

  • Chừa ra một ít tiền để phòng thân.

• Chừa lại: để lại (cho người khác hoặc cho sau này).

  • Mẹ chừa lại mấy quả cam ngon nhất cho con.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Đánh chết, nết không chừa": (Thành ngữ) ý nói bản chất xấu rất khó sửa đổi, dù có bị trừng phạt nặng.
• "Biết tay ăn mặn thì chừa, đừng trêu mẹ mướp mà xơ có ngày": (Ca dao) Khuyên người ta nên biết sợ, biết dừng lại đúng lúc sau khi đã nếm trải hậu quả.

1. 1 đgt. 1. Dành riêng ra một phần: Xây nhà phải chừa lối đi 2. Không đụng chạm đến: Nó trêu mọi người, không chừa một ai; Biết tay ăn mặn thì chừa, đừng trêu mẹ mướp mà xơ có ngày (cd).
2. 2 đgt. 1. Bỏ một thói xấu: Chừa thuốc lá; Đánh cho chết, nết không chừa 2. Không tiếp tục phạm lần nữa: Lần trước bị đau, lần sau thì chừa (tng).