Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Loài cây thân gỗ lớn: Một loại cây thuộc họ Gạo (Bombacaceae), thân và cành có gai, hoa to màu đỏ, quả chứa sợi bông. Ví dụ: Cây gạo cổ thụ đứng sừng sững đầu làng.
   • Hạt lương thực chính: Phần nhân trắng của hạt thóc sau khi đã được xay, giã để tách vỏ trấu ra, dùng để nấu cơm. Ví dụ: Mua một bao gạo về dự trữ.
   • Nang ấu trùng ký sinh: Các nang nhỏ chứa ấu trùng sán, thường thấy trong thịt lợn bị bệnh. Ví dụ: Con lợn này bị gạo, không nên ăn thịt.
   • Bao phấn của hoa sen: Phần nhị đực màu vàng của hoa sen, khi phơi khô có màu trắng ngà, dùng để ướp trà. Ví dụ: Trà ướp gạo sen có hương thơm đặc biệt.

2. Tính từ (dùng như trạng từ trong cụm "học gạo"):

   • Chỉ cách học máy móc, nhồi nhét: Miêu tả việc học tập một cách cố gắng quá mức, chỉ chú tâm vào sách vở mà không quan tâm đến thực tế xung quanh. Ví dụ: Cậu ấy học gạo cả tuần để chuẩn bị cho kỳ thi.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ (cây):

  • Mùa xuân, hoa gạo nở đỏ rực cả một góc trời.
  • Bông gạo trắng muốt được dùng để nhồi gối.

• Danh từ (lương thực):

  • Bữa cơm gia đình không thể thiếu hạt gạo trắng dẻo thơm.
  • "Mạnh vì gạo, bạo vì tiền" là một câu tục ngữ nổi tiếng.

• Danh từ (ký sinh):

  • Người tiêu dùng cần biết cách nhận biết thịt lợn có gạo.

• Tính từ/Trạng từ:

  • Phương pháp học gạo thường không mang lại hiểu biết sâu sắc và lâu dài.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Gạo" trong thành ngữ, tục ngữ:

  • "Có gạo nạo ra cơm": Có cơ sở, có điều kiện thì mới làm nên việc.
  • "Thần cây đa, ma cây gạo": Quan niệm dân gian về những cây cổ thụ có "linh hồn".

• "Gạo" với nghĩa bóng:

  • Từ "gạo" đôi khi được dùng để chỉ thứ cốt lõi, cơ bản, nuôi sống con người (về vật chất hoặc tinh thần). Ví dụ: Sách là gạo của tâm hồn.

Biến thể và từ liên quan

• Gạo nếp: Loại gạo hạt ngắn, dẻo, dùng làm xôi, bánh chưng.
• Gạo tẻ: Loại gạo hạt dài, dùng nấu cơm ăn hàng ngày.
• Gạo lứt: Gạo chỉ xay bỏ vỏ trấu, còn giữ nguyên lớp cám.
• Cây gạo (danh từ kép): Chỉ cụ thể loài cây .
• Học gạo (cụm danh từ/tính từ): Chỉ lối học vẹt, học thuộc lòng.

Từ đồng nghĩa & Gần nghĩa

• Lúa (danh từ): Chỉ cây lúa hoặc hạt lúa còn vỏ (khác với gạo là hạt đã xay).
• Thóc (danh từ): Hạt lúa đã tuốt khỏi bông, còn vỏ trấu (là nguyên liệu để xay ra gạo).
• Cơm (danh từ): Thành phẩm từ gạo sau khi nấu chín.
• Nhồi nhét (động từ): Gần nghĩa với "học gạo".

Thành ngữ, Tục ngữ liên quan

• "Mạnh vì gạo, bạo vì tiền": Có lương thực (gạo) thì thể chất mạnh mẽ, có tiền thì hành động can đảm, quyết đoán.
• "Hết gạo, thiếp lại gánh đi" (Ca dao): Ý nói khi hết lương thực (hết cách), thì phải tự thân vận động, bươn chải.
• "Gạo trắng nước trong": Biểu tượng cho cuộc sống đầy đủ, ấm no.

1. 1 dt (thực) Loài cây lớn, cùng họ với cây gòn, thân và cành có gai, hoa to và đỏ, quả có sợi bông: Thần cây đa, ma cây gạo, cú cáo cây đề (tng); Một cây gạo khổng lồ vươn rộng những cành lá lơ thơ (Ng-hồng); Nhặt bông gạo về nhồi gối; Hoa gạo đã nở đỏ trên các bờ sông (NgHTưởng).
2. 2 dt Nhân của hạt thóc đã xay để tách trấu ra: Có gạo nạo ra cơm (tng); Mạnh vì gạo, bạo vì tiền (tng); Hết gạo, thiếp lại gánh đi (cd); Người gùi gạo, người dắt ngựa (VNgGiáp).
3. 3 dt Nang ấu trùng của sán ở trong thịt những con lợn có bệnh: Không nên ăn thịt có gạo.
4. 4 dt Bao phấn của hoa sen, màu trắng: Ướp chè bằng gạo hoa sen.
5. 5 trgt Nói người quá chăm chú vào việc học, không biết gì đến những chuyện chung quanh: Bạn bè cứ chế anh ta là học gạo.