đinh

Thân thiện

Một người thợ đóng một cây đinh vào tấm ván gỗ.

Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Trai tráng phải đóng thuế và đi lính thời phong kiến: Chỉ người đàn ông trẻ tuổi, khỏe mạnh, thuộc diện phải thực hiện nghĩa vụ với triều đình.
   • Loại cây gỗ quý, rất cứng và bền: Một loại cây thân gỗ lớn, thuộc nhóm "tứ thiết", có chất gỗ rắn chắc, không bị mối mọt, thường dùng trong xây dựng và đóng đồ.
   • Vật dụng hình que, đầu nhọn, thường bằng kim loại, dùng để đóng, ghép, treo: Một vật nhỏ, dài, có mũi nhọn ở một đầu và thường có một cái "mũ" (đầu) phẳng ở đầu kia để cố định các vật thể lại với nhau.
   • Một loại mụn nhọt sưng tấy, có mủ: Chỉ tình trạng nhiễm trùng da, tạo thành một khối sưng đỏ, đau và có mủ bên trong.
   • Thiên can thứ tư trong hệ thống 10 thiên can (Giáp, Ất, Bính, Đinh...): Một ký hiệu dùng trong hệ thống lịch pháp và tính toán thời gian cổ truyền.
   • Dải vải may bên trong mép áo, chỗ cài cúc: Một đường nẹp vải được may dọc theo mép trong của áo, thường ở vị trí có khuy cúc, để tăng độ bền và thẩm mỹ.

2. Động từ:

   • Mặc, mang (quần áo): Một cách nói cổ, ít dùng trong hiện tại, chỉ hành động mặc trang phục.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:

  • Làng này năm nay có mười suất đinh phải đi phu. (Chỉ trai tráng phải đi lao dịch).
  • Chiếc bàn này được làm từ gỗ đinh rất chắc chắn. (Chỉ loại gỗ).
  • Anh ấy dùng búa để đóng đinh vào tường. (Chỉ vật dụng để đóng).
  • Trên tay nó nổi lên một cái đinh rất to và đau. (Chỉ mụn nhọt).
  • Ông ấy sinh năm Đinh Tỵ. (Chỉ thiên can).
  • Cái áo này may thiếu đinh nên chỗ cúc bị dúm lại. (Chỉ đường nẹp vải trong áo).

• Động từ:

  • Ngày xưa, người ta nói "đinh khố" tức là mặc khố. (Cách nói cổ về việc mặc đồ).

Các cách sử dụng nâng cao

• "Đinh đinh cái cái": Thành ngữ mô tả âm thanh của tiếng búa đập vào đinh, thường dùng để chỉ sự ồn ào, nhộn nhịp hoặc công việc đang được tiến hành khẩn trương.
  • Công trường đang làm việc đinh đinh cái cái.
• "Chết đinh": (Tiếng lóng) Có nghĩa là chắc chắn, không thể thay đổi, hoặc tình huống đã an bài.
  • Việc đó chết đinh rồi, không bàn cãi nữa.
• "Lên đinh": Cụm từ chỉ việc nổi mụn nhọt (nghĩa đen) hoặc gặp phải rắc rối, tai họa (nghĩa bóng).
  • Ăn đồ nóng nhiều quá nên bị lên đinh.
  • Dính vào vụ án đó, hắn lên đinh rồi.

Biến thể và từ liên quan

• Đinh ốc (danh từ): Là một loại đinh đặc biệt có ren (vít), dùng với cờ-lê hoặc tua-vít để siết chặt.
• Đinh ba (danh từ): Vũ khí hoặc công cụ có ba đầu nhọn.
• Đinh ghim (danh từ): Loại đinh nhỏ, ngắn, thường dùng để ghim giấy, vải.
• Đinh ninh (tính từ/trạng từ): Chắc chắn, dặn dò kỹ lưỡng.
  • Tôi đã dặn đinh ninh rồi mà nó vẫn quên.

Từ đồng nghĩa & gần nghĩa

• Với nghĩa vật dụng để đóng: (phương ngữ), .
• Với nghĩa mụn nhọt: , .
• Với nghĩa gỗ quý: , , (các loại cùng nhóm tứ thiết).

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Đóng đinh vào cột": Chỉ sự kiên cố, lâu dài, khó thay đổi; hoặc chỉ việc xác nhận, thừa nhận một cách chắc chắn.
  • Lời hứa ấy coi như đã đóng đinh vào cột.
• "Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao": (Có liên quan gián tiếp đến hình ảnh cái đinh - nhiều cái đinh hợp sức thì chắc chắn). Thành ngữ này đề cao tinh thần đoàn kết.
• "Treo đầu dê, bán thịt chó": (Có thể dùng hình ảnh "cái đinh" để treo đầu dê lên). Chỉ sự lừa dối, giả mạo.

Học thuật

1. 1 dt., cu~ Trai tráng thuộc lứa tuổi phải đóng thuế thân và đi lính thời phong kiến.
2. 2 dt. Cây to, gỗ rắn, không mọt, thuộc loại tứ thiết (đinh, lim, sến, táu), dùng trong xây dựng: tủ gỗ đinh.
3. 3 dt. Vật làm bằng kim loại hoặc tre gỗ đầu nhọn, thường có mũi dùng để đóng vào vật gì: đóng đinh.
4. 4 dt. Mụn nhiễm trùng, có mủ: đầu đinh lên đinh.
5. 5 dt. Can thứ tư trong mười thiên can, theo cách tính thời gian cổ truyền Trung Quốc: tuổi Đinh Mùi.
6. 6 dt. Nẹp vải dài cặp dọc phía trong chỗ cúc và khuy áo: Thương trò may áo cho trò, Thiếu đinh, thiếu vạt, thiếu hò, thiếu bâu (cd.).
7. 7 đgt. Mặc, mang: đinh quởn (mặc quần).