đàn

Học thuật

Thân thiện

Một cô gái đang gảy đàn guitar trong công viên.

Định nghĩa

Danh từ:
- Nhạc cụ có dây hoặc phím để tạo ra âm thanh: Một dụng cụ dùng để biểu diễn âm nhạc, thường có dây căng hoặc các phím để gảy, gõ hoặc kéo.
- Tập hợp nhiều con vật cùng loài sống hoặc di chuyển cùng nhau: Một nhóm động vật, đặc biệt là gia súc hoặc động vật hoang dã, đi cùng nhau.
- Nền đất hoặc đài cao dùng cho nghi lễ, tế tự: Một cấu trúc được đắp cao hoặc xây dựng làm nơi tiến hành các nghi thức tôn giáo, cúng bái.
- Nơi để diễn thuyết, trình bày quan điểm: Một diễn đàn, nơi người ta đứng lên phát biểu về các vấn đề chính trị, văn hóa, xã hội.
- Đồ gốm thô, nung chưa kỹ, có tráng men: Một loại sản phẩm gốm có xương đất nung thô và được phủ một lớp men.
Động từ:
- Chơi nhạc cụ, làm phát ra tiếng nhạc từ đàn: Hành động sử dụng nhạc cụ có dây hoặc phím để tạo ra giai điệu.
- San cho bằng phẳng, dàn đều: Hành động làm cho bề mặt của vật liệu rời (như đất, thóc) trở nên phẳng và đều.
- Dàn mỏng vật liệu để chuẩn bị gia công (trong nghề gốm): Hành động trải mỏng đất sét để chuẩn bị nặn, tạo hình hoặc nghiền.

Ví dụ sử dụng

Danh từ (nhạc cụ):
- Tiếng đàn guitar vang lên trong đêm yên tĩnh.
- Cô ấy sở hữu một cây đàn piano cổ rất quý giá.
Danh từ (tập hợp động vật):
- Trên cánh đồng, một đàn trâu đang thung thăng gặm cỏ.
- Chúng tôi nhìn thấy đàn chim di cư bay về phương nam.
Danh từ (nơi tế lễ/diễn thuyết):
- Các thầy cúng lập đàn để cầu an cho dân làng.
- Nhà diễn giả bước lên đàn với sự tự tin.
Danh từ (đồ gốm):
- Chiếc bình đàn này có hoa văn men rất độc đáo.
Động từ (chơi nhạc):
- Ông cụ thường đàn những bản nhạc buồn mỗi chiều tà.
- Cô giáo dạy chúng tôi cách đàn bài hát thiếu nhi.
Động từ (san phẳng):
- Người nông dân đàn đống thóc ra sân cho khô đều.
- Trước khi trồng cây, cần phải đàn mặt đất cho thật phẳng.

Các cách sử dụng nâng cao

"Lên đàn xuống thuyền": Thành ngữ chỉ việc lên tiếng, phát biểu trước công chúng (nghĩa bóng từ "đàn" là diễn đàn).
"Đàn gảy tai trâu": Thành ngữ chỉ việc nói hay, trình bày điều hay lẽ phải với người không biết thưởng thức, không hiểu hoặc không muốn nghe.
"Đàn tràng": Chỉ không gian, khu vực được thiết lập để làm lễ trong Phật giáo hoặc các nghi thức tâm linh.

Biến thể và từ liên quan

Đàn địch (danh từ): Chỉ chung các loại nhạc cụ (đàn và sáo).
Đàn ca (động từ): Chỉ hoạt động biểu diễn âm nhạc (đàn và hát).
Đàn anh (danh từ): Chỉ người đi trước, có kinh nghiệm hơn trong một lĩnh vực, tổ chức (nghĩa phái sinh từ khái niệm "bầy đàn", chỉ thứ bậc).
Đàn đúm (động từ): Tụ tập đông người (thường mang sắc thái không tích cực).

Từ đồng nghĩa

Các cụm từ liên quan

Đàn tính hát then: Chỉ loại hình nghệ thuật dân gian của một số dân tộc vùng núi phía Bắc Việt Nam, sử dụng nhạc cụ "đàn tính".
Đàn nguyệt: Tên một loại nhạc cụ dây gảy của Việt Nam, có thân hình tròn như mặt trăng.
Đàn tranh: Tên một loại nhạc cụ dây gảy truyền thống của Việt Nam, có nhiều dây.
Đàn bầu: Tên một loại nhạc cụ dây độc đáo của Việt Nam, chỉ có một dây.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

"Đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm": Câu tục ngữ nói về vai trò truyền thống của nam và nữ trong gia đình (ở đây "đàn" trong "đàn ông", "đàn bà" có gốc từ nghĩa "bầy, nhóm").
"Khôn ngoan đối đáp người ngoài / Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau": (Hàm ý về "đàn gà" cùng một mẹ không nên chống đối nhau).

Một cô gái đang gảy đàn guitar trong công viên.

1 I. dt. Nhạc cụ có dây hoặc các nốt phím dùng để tạo ra các loại âm thanh trong nhạc: gảy đàn. II. đgt. Chơi đàn, làm phát ra tiếng nhạc bằng đàn: vừa đàn vừa hát.
2 dt. 1. Nền đất, đá đắp cao hoặc đài dựng cao để tế lễ: lập đàn cầu siêu đàn tràng đàn trường pháp đàn tao đàn trai đàn. 2. Nơi để diễn thuyết (những vấn đề chính trị, văn chương): bước lên đàn diễn thuyết trên đàn ngôn luận.
3 dt. 1. Tập hợp của nhiều động vật, nhất là súc vật cùng bên nhau: đàn trâu đàn ong đàn gà. 2. Tập hợp của nhiều đứa trẻ cùng một nơi, một khu vực: đàn trẻ tung tăng ở sân trường.
4 dt. Đất nung thô có tráng men: bát đàn.
5 đgt. 1. San cho đều, cho phẳng: đàn đất đàn thóc ra phơi. 2. Dàn mỏng để nghiền, giã đất (trong nghề gốm).

Từ gần giống