Định nghĩa

1. Động từ:
   • Mang, chở người hoặc vật trên lưng: Hành động dùng lưng để đỡ và di chuyển một người hoặc một vật, thường với hai tay giữ phía sau.
   • Gánh vác, đảm nhận một trách nhiệm hoặc gánh nặng (nghĩa bóng): Chịu trách nhiệm hoặc phải lo liệu cho một việc khó khăn, nặng nề.
   • Bắt đi, cuỗm đi (thường dùng trong văn chương hoặc nói về động vật): Hành động mang đi một cách bất ngờ hoặc bằng vũ lực.

Ví dụ sử dụng

• Động từ (nghĩa đen - mang trên lưng):
  • Người cha cõng đứa con nhỏ trên lưng để đi qua cánh đồng.
  • Trong cuộc thi, các học sinh phải cõng bạn chạy tiếp sức.
• Động từ (nghĩa bóng - gánh vác):
  • Anh ấy phải một mình cõng món nợ lớn của gia đình.
  • Không ai muốn cõng trách nhiệm cho sự cố này cả.
• Động từ (nghĩa bắt đi):
  • Truyện cổ tích kể rằng con hổ đã cõng mất người thợ rừng. (cách dùng văn chương)

Các cách sử dụng nâng cao

• "cõng rắn cắn gà nhà": Thành ngữ chỉ hành động rước kẻ xấu, kẻ thù về để hại chính người thân hoặc tập thể của mình.
  • Hắn làm chỉ điểm cho giặc, đúng là cõng rắn cắn gà nhà.
• "cõng chữ": Cách nói hình tượng, chỉ việc đi học, tiếp thu kiến thức (thường trong hoàn cảnh khó khăn).
  • Ngày xưa, nhiều học sinh nghèo phải vượt núi, cõng chữ về làng.

Biến thể và từ gần giống

• Cõng cộc (động từ): Mang vác vật nặng, cồng kềnh trên lưng một cách khó nhọc.
  • Ông ấy cõng cộc một bó củi lớn về nhà.
• Cõng rế (danh từ): Chỉ người đi theo hầu hạ, phục vụ (cách gọi dân dã, có thể mang sắc thái tiêu cực).
  • Hắn ta chỉ là cái thứ cõng rế cho tay trùm mà thôi.

Từ đồng nghĩa

• Địu: Mang trẻ con hoặc vật nhỏ trước ngực hoặc sau lưng bằng một tấm vải.
• Gánh (nghĩa bóng): Chịu đựng, đảm đương một trách nhiệm hoặc khó khăn.
• Vác: Mang vật nặng trên vai.

Từ trái nghĩa

• Bế, bồng: Mang người (thường là trẻ em) bằng hai tay ở phía trước.
• Cởi bỏ, thoát khỏi (nghĩa bóng): Từ bỏ, không còn phải chịu đựng gánh nặng nữa.

Thành ngữ liên quan

• Cõng nợ như cõng đá: Thành ngữ so sánh, nhấn mạnh việc mắc nợ là một gánh nặng vô cùng khổ sở, khó mà trút bỏ được.
  • Cứ vay mượn mãi, giờ cõng nợ như cõng đá, biết bao giờ mới xong.

1. đgt. 1. Mang trên lưng: Cái Tí nhớn cõng cái Tí con (Ng-hồng) 2. Đảm nhận: Món nợ ấy, ai cõng cho? 3. Bắt đi: Con cọp đêm về cõng mất con lợn.