Định nghĩa

1. Phó từ:
   • Đang tâm, đành lòng: Diễn tả việc có đủ can đảm hoặc sự dứt khoát để làm một điều gì đó, thường là điều trái với tình cảm tự nhiên, lòng trắc ẩn hoặc đạo lý thông thường. Hành động này thường gây ra sự đau lòng, tiếc nuối hoặc cảm giác tàn nhẫn.

Ví dụ sử dụng

• Phó từ:
  • Ép dầu ép mỡ, ai nỡ ép duyên. (Tục ngữ: Có thể ép ra dầu, ép ra mỡ, nhưng ai đành lòng ép buộc duyên số của người khác?)
  • Không ai nỡ đánh trẻ em. (Không ai đang tâm đánh đập trẻ con.)
  • Tôi không nỡ bỏ mặc con thú bị thương. (Tôi không đành lòng bỏ mặc con vật bị thương.)
  • Anh ấy sao nỡ lòng rời bỏ gia đình trong lúc khó khăn? (Anh ấy sao có thể đang tâm rời bỏ gia đình trong lúc khó khăn?)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Không nỡ": Cấu trúc phủ định phổ biến nhất, diễn tả sự không đành lòng, không cam tâm làm một việc gì đó vì nó trái với tình cảm, lương tâm.
  • Bà cụ không nỡ vứt chú chó già đi. (Bà cụ không đành lòng vứt bỏ chú chó già.)
• "Sao nỡ / Làm sao nỡ": Cấu trúc câu hỏi tu từ, nhấn mạnh sự khó có thể chấp nhận được của một hành động.
  • Làm sao em nỡ quên lời hứa năm xưa? (Làm sao em có thể đành lòng quên lời hứa năm xưa?)

Biến thể và từ gần giống

• Nỡ lòng (cụm phó từ): Đồng nghĩa với "nỡ", thường dùng để nhấn mạnh hơn đến phương diện tình cảm, sự rung động của trái tim.
  • Cuối cùng, cô ấy cũng không nỡ lòng từ chối. (Cuối cùng, cô ấy cũng không đành lòng từ chối.)
• Đành lòng (phó từ): Có nghĩa tương tự "nỡ", chỉ sự chấp nhận một cách miễn cưỡng, đau xót.
• Đang tâm (phó từ): Nhấn mạnh sự cố ý, có chủ tâm làm điều không phải, thường mang sắc thái nặng hơn "nỡ".

Từ đồng nghĩa

• Đành lòng: Cam tâm, chấp nhận (thường với sự nuối tiếc).
• Đang tâm: Cố ý, có chủ tâm (làm việc xấu).
• Cam tâm: Bằng lòng chịu đựng, chấp nhận.

Từ trái nghĩa

• Không đành: Không nỡ, không cam lòng.
• Xót xa: Đau lòng, thương cảm (thường dẫn đến hành động "không nỡ").

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Ép dầu ép mỡ, ai nỡ ép duyên": Một câu tục ngữ nổi tiếng sử dụng từ "nỡ", khuyên răn không nên dùng sức ép trong chuyện tình cảm, hôn nhân.
• "Giàu đâu đến kẻ ngủ trưa, sang đâu đến kẻ say sưa tối ngày" (biến thể có dùng "nỡ"): Một số dị bản của câu ca dao này dùng "nỡ" để thể hiện sự không nỡ lòng, không cam tâm với những thói hư tật xấu.

1. ph. Đang tâm làm cái gì trái với tình cảm thông thường: ép dầu ép mỡ, ai nỡ ép duyên (tng); Không ai nỡ đánh trẻ em.