Định nghĩa

1. Động từ:
   • Làm cho một vật (thường là mỏng, phẳng như giấy, vải) bị rách, bị đứt thành từng mảnh bằng cách dùng lực kéo mạnh theo các hướng khác nhau: Hành động dùng tay hoặc công cụ để làm rách vật liệu.
   • (Dùng trong văn chương, cảm xúc) Gây ra cảm giác đau đớn, dữ dội, như bị xé rách từ bên trong: Diễn tả một cảm giác đau đớn về thể xác hoặc tinh thần một cách mãnh liệt.

Ví dụ sử dụng

• Động từ:
  • Đứa trẻ tức giận, xé nát tờ giấy. (Hành động làm rách giấy.)
  • Chiếc áo bị mắc vào đinh, xé toạc một đường dài. (Vải bị rách do va chạm.)
  • Cơn đau bụng quặn thắt, xé ruột. (Diễn tả cơn đau dữ dội.)
  • Tiếng còi xe cứu thương xé toang màn đêm yên tĩnh. (Âm thanh chói tai, phá vỡ sự yên lặng.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "xé lòng": làm cho đau lòng, thương xót đến tột độ.

  • Cảnh tượng ấy thật xé lòng. (Cảnh tượng khiến người ta đau lòng.)

• "xé rào": (nghĩa bóng) vượt ra ngoài quy định, khuôn khổ đã định; làm điều không theo luật lệ, thông lệ.

  • Công ty đó bị phạt vì hành vi xé rào trong đấu thầu. (Vi phạm quy chế.)

• "xé nhỏ": xé thành nhiều mảnh nhỏ.

  • Hãy xé nhỏ giấy trước khi bỏ vào thùng rác. (Hành động cụ thể.)

Biến thể và từ gần giống

• Xé xác (động từ, thô tục): xé nát ra từng mảnh; thường dùng với nghĩa bóng để chửi rủa, diễn tả sự căm phẫn.
• Xé toạc (động từ): xé làm đôi, làm rách một cách dữ dội, tạo thành vết rách lớn.
• Xé nát (động từ): xé thành nhiều mảnh vụn, hoàn toàn không còn nguyên vẹn.
• Xé rách (động từ): làm cho vật bị rách.

Từ đồng nghĩa

• Rách (động từ): bị hở, bị thủng do bị kéo hoặc va đập (thường chỉ trạng thái hơn là hành động).
• Xé rách (động từ): (như trên).
• Cắt (động từ): dùng dao kéo làm đứt, chia vật ra (có chủ đích, dùng dụng cụ sắc).

Từ trái nghĩa

• Dán (động từ): dùng chất kết dính để gắn các mảnh lại.
• Vá (động từ): dùng miếng vải khác để che, đắp lên chỗ rách.
• Khâu (động từ): dùng chỉ kim để nối các mép rách lại.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Việc bé xé ra to": Thổi phồng một chuyện nhỏ nhặt thành chuyện lớn, nghiêm trọng.

  • Đừng có việc bé xé ra to, chuyện đó không đáng quan trọng như vậy. (Khuyên không nên phóng đại sự việc.)

• "Xé áo cho người xem lưng" (thành ngữ cũ): Làm một việc gây tổn hại cho bản thân chỉ để chứng minh một điều gì đó cho người khác thấy.

1. đgt. Làm cho đứt, rách từng mảnh: xé tờ giấy xé vải đau như xé ruột.