Định nghĩa

1. Danh từ giống cái:
   • Lý tính, lý trí: Khả năng suy nghĩ logic và phán đoán, phân biệt con người với động vật.
   • Lẽ phải, lý lẽ: Nguyên tắc đúng đắn, hợp logic hoặc đạo lý được xã hội thừa nhận.
   • Lý do, nguyên nhân: Điều giải thích hoặc biện minh cho một hành động, quyết định hoặc sự việc.
   • (Toán học) Tỷ lệ, hệ số: Quan hệ so sánh giữa hai đại lượng; trong cấp số, chỉ công sai (cấp số cộng) hoặc công bội (cấp số nhân).

Ví dụ sử dụng

• Với nghĩa lý trí:
  • La raison doit guider nos décisions. (Lý trí phải dẫn dắt các quyết định của chúng ta.)
• Với nghĩa lẽ phải:
  • Il a agi conformément à la raison. (Anh ấy đã hành động hợp với lẽ phải.)
• Với nghĩa lý do:
  • Quelle est la raison de son retard ? (Lý do anh ta đến muộn là gì?)
• Với nghĩa tỷ lệ (toán học):
  • La raison de cette suite géométrique est 2. (Công bội của cấp số nhân này là 2.)

Các cách sử dụng nâng cao

• À raison de: Với giá là, theo tỷ lệ là.
  • Il est payé à raison de 20 euros l'heure. (Anh ấy được trả với giá 20 euro một giờ.)
• En raison de: Bởi vì, do.
  • Le vol est annulé en raison de la tempête. (Chuyến bay bị hủy do bão.)
• Raison d'être: Lý do tồn tại.
  • L'art est sa raison d'être. (Nghệ thuật là lý do tồn tại của anh ta.)
• Raison sociale: Tên pháp lý (của một công ty, tổ chức).
  • La raison sociale de l'entreprise est inscrite au registre du commerce. (Tên pháp lý của công ty được đăng ký trong sổ đăng ký thương mại.)

Biến thể và từ liên quan

• Raisonnable (adj): Hợp lý, phải chăng, biết điều.
  • Un prix raisonnable. (Một mức giá phải chăng.)
• Raisonner (v): Lý luận, suy luận; thuyết phục.
  • Il raisonne avec logique. (Anh ấy lý luận một cách logic.)
• Rationnel, le (adj): Thuộc về lý trí, hợp lý.
  • Une explication rationnelle. (Một lời giải thích hợp lý.)

Từ đồng nghĩa

• Motif (n): Lý do, động cơ.
• Cause (n): Nguyên nhân.
• Logique (n): Logic, lẽ phải.
• Entendement (n): Lý trí, sự hiểu biết.

Thành ngữ và cụm từ cố định

• Avoir raison: Có lý, đúng.
  • Tu as raison, je me suis trompé. (Bạn nói đúng, tôi đã nhầm.)
• Perdre la raison: Mất trí, điên.
  • La douleur l'a fait perdre la raison. (Nỗi đau khiến ông ấy mất trí.)
• Se faire une raison: Đành chịu, chấp nhận (một sự việc không mong muốn).
  • Il ne reviendra pas, il faut se faire une raison. (Anh ấy sẽ không trở lại, phải đành chịu thôi.)
• Entendre raison: Nghe theo lẽ phải, chịu nghe lời khuyên.
  • J'espère qu'il finira par entendre raison. (Tôi hy vọng rốt cuộc anh ta sẽ nghe theo lẽ phải.)
• Mettre quelqu'un à la raison: Bắt ai phải nghe theo, khuất phục ai.
  • Il a fallu le mettre à la raison. (Đã phải bắt nó phải nghe theo.)
• Cela n'a ni rime ni raison: Điều đó chẳng có nghĩa lý gì, vô lý.
  • Sa réaction n'a ni rime ni raison. (Phản ứng của cô ấy chẳng có nghĩa lý gì cả.)
• À plus forte raison: Huống chi, huống hồ (nhấn mạnh một lý do còn hiển nhiên hơn).
  • Si lui ne peut pas le faire, à plus forte raison moi ! (Nếu anh ta còn không làm được, huống chi là tôi!)

danh từ giống cái

1. lý tính
   • La raison distingue l'homme de la bête
     lý tính phân biệt con người với thú vật
2. lẽ phải
   • Conforme à la raison
     hợp lẽ phải
3. lý, lý lẽ
   • Raison convaincante
     lý lẽ có sức thuyết phục
4. lý do, cớ
   • Avoir de bonnes raisons pour refuser
     có lý do xác đáng để từ chối
5. (toán học) tỷ lệ
   • Raison directe
     tỷ lệ thuận
6. (toán học) công sai (của cấp số cộng); công bội (của cấp số nhân)
   • à plus forte raison
     xem fort
   • à raison de
     với giá là
   • avoir raison
     có lý
   • avoi raison de quelque chose
     thắng được việc gì
   • avoir raison de quelqu'un
     thắng ai; thuyết phục được ai
   • cela n'a ni rime ni raison
     điều đó không có nghĩa lý gì
   • ce n'est pas une raison
     không phải là một lý do
   • comparaison n'est pas raison
     không phải cứ so sánh được là hợp lý
   • demander raison d'une offense
     xem demander
   • donner raison à quelqu'un
     nhận rằng ai có lý
   • en raison de
     vì, vì lẽ
   • entendre raison
     xem entendre
   • être de raison
     (từ cũ, nghĩa cũ) vật tưởng tượng
   • il n'a pas toute sa raison
     nó không được bình thường đâu, nó hơi điên đấy, nó gàn gàn
   • il y a raison en tout
     cái gì cũng có hạn
   • la dernière raison
     lý do mạnh nhất
   • l'âge de raison
     tuổi bắt đầu có lý trí (7 tuổi)
   • la raison du plus fort
     lý của kẻ mạnh
   • mariage de raison
     hôn nhân vì lẽ phải (không phải vì yêu nhau)
   • mettre quelqu'un à la raison
     buộc ai phải nghe theo
   • parler raison
     xem parler
   • perdre la raison
     điên
   • plus que de raison
     quá mức
   • pour valoir ce que de raison
     để cho hợp với công lý
   • raison d'être
     lý do tồn tại
   • raison sociale
     tên pháp lý (của một tổ chức thương nghiệp)
   • ramener quelqu'un à la raison
     thuyết phục ai làm theo lẽ phải
   • rendre raison de
     (từ cũ, nghĩa cũ) chứng minh; giải thích (điều gì)
   • sans raison
     không có lý do gì, không có lý gì
   • se faire une raison
     đành chịu
   • se rendre à la raison
     chịu theo lẽ phải
   • se rendre aux raisons de quelqu'un
     nhận lý lẽ của ai là đúng